Orzeczenie TK w sprawie aplikacji notarialnej

Utworzono: piątek, 10, luty 2017 Poprawiono: niedziela, 19, luty 2017

KOMUNIKAT

Zgodne z Prawem o notariacie jest rozporządzenie zezwalające aplikantowi notarialnemu, który z usprawiedliwionych przyczyn nie uczestniczył w odpowiedniej liczbie zajęć szkoleniowych, na uzupełnienie tego w rok od upływu ustawowego terminu ukończenia aplikacji – orzekł Trybunał Konstytucyjny.

Był to pierwszy wyrok TK ogłoszony od czasu powołania sędzi Julii Przyłębskiej na prezesa TK przez prezydenta Andrzeja Dudę pod koniec 2016 r. Ostatni poprzednio ogłoszony wyrok TK wydano za prezesury Andrzeja Rzeplińskiego 13 grudnia 2016 r. TK uznał wtedy częściową niekonstytucyjność zaskarżonej przez RPO i Nowoczesną tzw. małej ustawy medialnej autorstwa PiS - gdyż marginalizowała ona rolę KRRiT w powoływaniu i odwoływaniu m.in. członków zarządu i rad nadzorczych mediów publicznych.

W 2014 r. Krajowa Rada Notarialna zwróciła się do TK o zbadanie zgodności z Prawem o notariacie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2013 r. ws. organizacji przebiegu aplikacji notarialnej. Zgodnie z Prawem o notariacie z 1991 r., aplikacja ta trwa 3 lata i 6 miesięcy. Według KRN, rozporządzenie jest niezgodne z Prawem o notariacie, gdyż - wykraczając poza ramy delegacji ustawowej - prowadzi do wydłużenia aplikacji ponad ten okres. Zezwala ono bowiem na przedłużenie aplikacji wobec aplikanta, który przekroczył liczbę dopuszczalnych nieobecności usprawiedliwionych na zajęciach szkoleniowych.

Według KRN rozporządzenie dopuszcza, że osoba taka może uzupełnić te zaległości w ciągu roku od dnia zakończenia aplikacji, pozostając tym samym aplikantem na kolejny okres, nawet do roku. "W przypadku takiej osoby, aplikacja będzie w praktyce trwała nie 3 lata i 6 miesięcy, lecz nawet 4 lata i 6 miesięcy" - podkreślała KRN.

W czwartek TK w trzyosobowym składzie jednogłośnie uznał, że rozporządzenie jest zgodne z Prawem o notariacie. Część sprawy umorzył. Wyrok zapadł po rozpoznaniu wniosku KRN na posiedzeniu niejawnym.

TK stwierdził, że Prawo o notariacie upoważnia ministra do określenia m.in. trybu postępowania w związku z "brakiem możliwości pełnienia obowiązków aplikanta notarialnego". Zdaniem TK, minister uwzględnił także regulację, zgodnie z którą przesłanką skreślenia aplikanta z listy aplikantów notarialnych jest nieukończenie aplikacji w ustawowym terminie wyłącznie "bez usprawiedliwionej przyczyny".

Według Trybunału, zasadnicza część zarzutów KRN koncentrowała się na próbie wykazania, że zaskarżony przepis nie uwzględnia wytycznej, nakazującej branie pod uwagę "ustawowego czasu trwania aplikacji". Trybunał podzielił stanowisko KRN, że określony w Prawie o notariacie czas trwania aplikacji notarialnej (3 lata i 6 miesięcy) nie może podlegać w drodze rozporządzenia ani skróceniu, ani wydłużeniu.

"Nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, że przepis ten ustanawia termin sztywny w tym znaczeniu, iż aplikant, który zaczyna szkolenie zawodowe 1 stycznia określonego roku, musi je skończyć dokładnie trzy i pół roku później" - uznał TK. Podkreślił on, że "ustawowy czas trwania aplikacji" to w istocie ramy czasowe (cykl szkoleniowy), w których powinno być prowadzone szkolenie zawodowe.

TK uznał, że przewidziana w rozporządzeniu możliwość uzupełnienia wymaganych obecności na zajęciach nie powoduje wydłużenia ustawowego czasu trwania aplikacji. "Szkolenie zawodowe w każdym wypadku trwa łącznie 3 lata i 6 miesięcy" - dodano. Na mocy zaskarżonego przepisu uzupełnione zostają obecności na zajęciach, które miały miejsce w czasie trwania aplikacji, a na których aplikant był nieobecny z przyczyn usprawiedliwionych - wyjaśnił TK. Według niego, uzupełnienie obecności w tym trybie nie polega na realizowaniu nowego programu szkoleniowego.

Trybunał wziął również pod uwagę, że w braku zaskarżonej regulacji nie mogłyby zostać uzupełnione nieobecności, których z usprawiedliwionych przyczyn aplikant dopuścił się przed końcem ustawowych ram szkolenia. Przepisy dotyczące aplikacji notarialnej, w przeciwieństwie do regulacji aplikacji adwokackiej i radcowskiej, nie przewidują możliwości powtarzania roku szkoleniowego przez aplikanta - dodano.

Przewodniczącym składu był sędzia Leon Kieres, a sprawozdawcą sędzia Piotr Pszczółkowski.

 

U 2/15 Aplikacja notarialna

16 lutego 2017 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny publicznie ogłosi orzeczenie wydane na posiedzeniu niejawnym dotyczące wniosku Krajowej Rady Notarialnej w sprawie aplikacji notarialnej.

Trybunał Konstytucyjny ogłosi orzeczenie w sprawie zgodności:

1) § 5 ust. 4 zdanie drugie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 roku w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji notarialnej z art. 75 i art. 72a ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku – Prawo o notariacie oraz art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 konstytucji,

2) § 8 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 roku w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji notarialnej z art. 72 § 1 i art. 75 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku – Prawo o notariacie.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji notarialnej, w uzasadnionych sytuacjach, w szczególności w przypadku małej liczby aplikantów, rady izb notarialnych mogą zawierać porozumienie w sprawie wspólnego prowadzenia zajęć seminaryjnych aplikantów. W myśl natomiast § 5 ust. 4 powyższego rozporządzenia, aplikantom odbywającym zajęcia seminaryjne poza obszarem izby notarialnej, która dokonała wpisu aplikanta na listę, przysługuje zwrot kosztów podróży i noclegów na zasadach określonych w przepisach dotyczących należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. Krajowa Rada Notarialna kwestionuje § 5 ust. 4 zdanie drugie rozporządzenia, w myśl którego zwrot kosztów podróży i noclegów pokrywany jest ze środków własnych rady izby notarialnej, która dokonała wpisu aplikanta na listę. Rada wskazuje, że przepis ten jest niezgodny z art. 72a prawa o notariacie, ponieważ to opłaty uiszczane przez aplikantów notarialnych a nie środki własne rady izby notarialnej, mają służyć pokryciu wszelkich kosztów związanych z aplikacją notarialną.

Ponadto zdaniem Krajowej Rady Notarialnej mechanizm zwrotu kosztów podróży i noclegów aplikantom, którzy odbywają zajęcia poza obszarem izby, ze środków własnych izby narusza art. 75 prawa o notariacie, ponieważ nie tylko nie mieści się w zakresie przedmiotowym delegacji ustawowej, ale i nie realizuje też żadnej z wytycznych dotyczących treści aktu. Rada dowodzi, że zakwestionowana regulacja jest niezgodna z art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 konstytucji, ponieważ mocą aktu podustawowego ogranicza swobodę samorządu notarialnego w wydatkowaniu środków finansowych samorządu, naruszając przez to przysługujące samorządowi notarialnemu prawo własności.

Zdaniem Krajowej Rady Notarialnej także § 8 ust. 5 rozporządzenia w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji notarialnej w zakresie, w jakim przewiduje możliwość uzupełnienia przez aplikanta nieobecności po upływie ustawowego okresu aplikacji notarialnej, jest niezgodny z art. 72 § 1 i art. 75 prawa o notariacie przez to, że wykraczając poza ramy delegacji ustawowej, prowadzi do wydłużenia aplikacji powyżej 3 lat i 6 miesięcy. Rada twierdzi, że uprawnienia Ministra Sprawiedliwości do określenia trybu postępowania nie można utożsamiać z kompetencją do przedłużania okresu trwania aplikacji powyżej 3 lat i sześciu miesięcy. Katalog zagadnień przekazanych do uregulowania w akcie wykonawczym ma bowiem charakter zamknięty i nie można delegacji ustawowej interpretować rozszerzająco.  

Przewodniczący składu orzekającego: sędzia TK Leon Kieres, sprawozdawca- sędzia TK Piotr Pszczółkowski.